„Pan Wołodyjowski” z 1969 roku to jedna z najbardziej rozpoznawalnych produkcji w historii polskiego kina – adaptacja trzeciej części Trylogii Henryka Sienkiewicza, która przyciągnęła do kin niemal 11–12 milionów widzów. Za kamerą stanął Jerzy Hoffman, a w obsadzie znaleźli się aktorzy, którzy na lata stali się twarzami tej epoki. Równolegle z filmem kinowym powstał czarno-biały serial telewizyjny „Przygody pana Michała”, który różnił się od wersji kinowej kilkoma ważnymi detalami – w tym właśnie obsadą. Poniżej kompletny przegląd tego, kto zagrał w obu produkcjach i jaką postać wcielił w życie.
Film kinowy „Pan Wołodyjowski” (1969) – podstawowe informacje
Film wyreżyserował Jerzy Hoffman, scenariusz napisali Jerzy Hoffman i Jerzy Lutowski na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza. Premiera odbyła się 28 marca 1969 roku, a czas trwania produkcji to 160 minut. Uroczysta premiera odbyła się w warszawskiej Sali Kongresowej w PKiN.
Produkcja była rekordowo droga jak na tamte czasy – na realizację wydano 40 mln złotych, a film obejrzało niemal 11 mln widzów. Film był prezentowany na 6. Moskiewskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym, gdzie Tadeusz Łomnicki zdobył nagrodę dla najlepszego aktora.
Produkcję realizowano dużym nakładem finansowym i ze znaczącym udziałem wojska w charakterze statystów. Za powodzenie ogromnego przedsięwzięcia odpowiadał producent Wilhelm Hollender, autorem zdjęć był Jerzy Lipman, a autorem muzyki Andrzej Markowski.
12 milionów – tyle biletów sprzedano na film „Pan Wołodyjowski” według danych z angielskiej Wikipedii. Budżet produkcji wyniósł 40 mln złotych – rekord jak na polskie kino tamtej epoki.
Tadeusz Łomnicki jako Michał Wołodyjowski
W tytułową rolę Małego Rycerza, dzięki uporowi reżysera, wcielił się (początkowo niechętny) wybitny Tadeusz Łomnicki. Historia jego zaangażowania w projekt jest jedną z bardziej znanych anegdot polskiego kina – aktor przez długi czas odmawiał przyjęcia roli, a Hoffman musiał go do niej przekonywać.
Tadeusz Łomnicki prawie rok trenował jazdę konną – podczas jednego z treningów miał niebezpieczny wypadek, po którym przeleżał kilka tygodni – oraz szermierkę pod okiem fechmistrza Andrzeja Piątkowskiego, z którym potem stoczył w filmie pojedynek na murach Kamieńca. Aktor schudł do roli około 10 kg.
Tadeusz Łomnicki nie żałował, że przyjął rolę pułkownika Michała Wołodyjowskiego – przyniosła mu ona masową popularność i uznanie. Świetnie wywijał szablą i w charakterystyczny sposób ruszał wąsikiem. Nie grał z przesadną ekspresją, ale i tak zapadał w pamięć. Powtórzył tę rolę w „Potopie” w 1974 roku i również był doskonały.
Pełna obsada filmu „Pan Wołodyjowski” (1969)
Jako żywiołowa Baśka partnerowała Łomnickiemu Magdalena Zawadzka. Obsadę filmu stanowiła ponadto plejada najlepszych polskich aktorów: Daniel Olbrychski, Barbara Brylska, Jan Nowicki, Mieczysław Pawlikowski czy Marek Perepeczko.
Kompletna lista głównych ról w filmie kinowym:
- Tadeusz Łomnicki – pułkownik Jerzy Michał Wołodyjowski
- Magdalena Zawadzka – Barbara Jeziorkowska-Wołodyjowska (Basia)
- Mieczysław Pawlikowski – Jan Onufry Zagłoba
- Jan Nowicki – Ketling-Hassling z Elgin
- Barbara Brylska – Krystyna „Krzysia” Drohojowska
- Daniel Olbrychski – Azja Tuhaj-Bejowicz Mellechowicz
- Marek Perepeczko – Adam Nowowiejski
- Irena Karel – Ewka Nowowiejska, siostra Adama
- Hanka Bielicka – stolnikowa Makowiecka, siostra Wołodyjowskiego
- Mariusz Dmochowski – hetman Jan Sobieski
- Władysław Hańcza – stary Nowowiejski, ojciec Adama i Ewki
- Gustaw Lutkiewicz – wachmistrz Luśnia Zydor
- Tadeusz Schmidt – Snitko
- Andrzej Szczepkowski – biskup Lanckoroński
- Leonard Andrzejewski – Halim, sługa Azji (rola dubbingowana przez Tadeusza Łomnickiego)
Tadeusz Łomnicki wcielił się w postać pułkownika Michała Wołodyjowskiego, Magdalena Zawadzka zagrała Barbarę Jeziorkowską-Wołodyjowską, Jan Nowicki – Ketlinga, Mieczysław Pawlikowski – Jana Onufrego Zagłobę, Hanka Bielicka – stolnikową Makowiecką, siostrę Wołodyjowskiego, Barbara Brylska – Krzysię Drohojowską, Irena Karel – Ewkę Nowowiejską, Daniel Olbrychski – Azję Tuhaj-bejowicza, Marek Perepeczko – Adama Nowowiejskiego, a Mariusz Dmochowski – hetmana Jana Sobieskiego.
Ciekawostka: Pod filmowym Kamieńcem Podolskim stanęło kilka tysięcy statystów, w tym 2,5 tys. młodzieży szkolnej.
Kluczowe postacie i ich odtwórcy – film kinowy
Magdalena Zawadzka jako Basia
Wołodyjowski zakochuje się w Krystynie Drohojowskiej, ale ta wybiera jego przyjaciela Ketlinga. Prawdziwe szczęście znajduje u Basi Jeziorkowskiej, która go szczerze kocha. Rola Magdaleny Zawadzkiej stała się dla aktorki wizytówką na całe życie – choć sama przyznawała, że jest to uczucie ambiwalentne.
Zawadzka mówiła, że „dobrą stroną tego jest, że zagrała w czymś, co miało tak nieprawdopodobny społeczny oddźwięk, zagrała w filmie, który trwa przez pokolenia. Może, gdyby nie zagrała tej roli, a zagrała te inne tylko, nie zapadłaby tak w ludzką pamięć. To jest wielkie szczęście zagrać coś tak wyjątkowego, co przeszło do historii filmu polskiego”.
Daniel Olbrychski jako Azja Tuhajbejowicz
Rola Daniela Olbrychskiego należy do najbardziej wyrazistych kreacji w całym filmie. Azja Tuhajbejowicz to postać złożona – półkrwi Tatar, który służy Rzeczypospolitej, lecz prowadzi własną grę. Na portalu FDB użytkownicy oceniają kreację Olbrychskiego jako Azji Tuhaj-Bejowicza Mellechowicza na 8,2 – najwyżej spośród wszystkich aktorów w tym filmie.
Mieczysław Pawlikowski jako Zagłoba
Jan Onufry Zagłoba to jedna z najbardziej lubianych postaci całej Trylogii, a Mieczysław Pawlikowski stworzył kreację, która do dziś jest uznawana za kanoniczną. Rubaszny, przebiegły i lojalny przyjaciel Wołodyjowskiego – Pawlikowski zagrał go z niebywałym wdziękiem i naturalną komediowością.
Serial „Przygody pana Michała” (1969) – czym różnił się od kinowej wersji?
„Przygody pana Michała” to polski serial telewizyjny zrealizowany w 1969 roku przez Pawła Komorowskiego. Serial był kręcony równolegle z wersją kinową „Pana Wołodyjowskiego” w reżyserii Jerzego Hoffmana. Autorem scenariuszy do obu filmów był Jerzy Lutowski, na podstawie trzeciej części Trylogii Henryka Sienkiewicza.
„Przygody pana Michała” realizowano, ze względu na koszty, na taśmie czarno-białej, podczas gdy „Pan Wołodyjowski” był filmem kolorowym. W sumie nakręcono 13 odcinków „Przygód pana Michała”, a każdy z nich trwał 27 minut.
Pomysł na stworzenie serialu miał Jerzy Hoffman. Ze względu na naciski polityczne, Hoffman nie mógł oficjalnie objąć reżyserii serialu, dlatego oficjalnie odpowiedzialnym za produkcję został Paweł Komorowski. Było to wynikiem szykanowania Hoffmana, będącego echem antysemickiej nagonki 1968 roku.
W serialu Komorowskiego występowali w większości ci sami aktorzy co w filmie Hoffmana, wykorzystano część strojów i rekwizytów, a nawet fragmenty wersji kinowej.
Pierwszy odcinek produkcji poświęconej sienkiewiczowskiemu bohaterowi wyemitowano 14 listopada 1969 roku. Serial gromadził przy ekranach telewizorów spore grono widzów, a jego sławę i popularność potwierdzają wielokrotne powtórki na przestrzeni kilkudziesięciu lat.
Obsada serialu „Przygody pana Michała” – pełna lista
W serialu wystąpili: Tadeusz Łomnicki jako pułkownik Michał Wołodyjowski, Magdalena Zawadzka jako Barbara Jeziorkowska-Wołodyjowska, Mieczysław Pawlikowski jako Jan Onufry Zagłoba, Daniel Olbrychski jako Azja Tuhaj-Bejowicz, Andrzej Łapicki jako Ketling, Barbara Brylska jako Krzysia Drohojowska, Irena Karel jako Ewka Nowowiejska, siostra Adama, Marek Perepeczko jako Adam Nowowiejski, Władysław Hańcza jako Nowowiejski, ojciec Adama i Ewki.
- Tadeusz Łomnicki – pułkownik Michał Wołodyjowski
- Magdalena Zawadzka – Barbara Jeziorkowska-Wołodyjowska
- Mieczysław Pawlikowski – Jan Onufry Zagłoba
- Andrzej Łapicki – Ketling-Hassling of Elgin
- Daniel Olbrychski – Azja Tuhaj-Bejowicz
- Barbara Brylska – Krzysia Drohojowska
- Irena Karel – Ewka Nowowiejska
- Marek Perepeczko – Adam Nowowiejski
- Władysław Hańcza – stary Nowowiejski
- Barbara Krafftówna – stolnikowa Makowiecka
- Ludwik Benoit – Luśnia
Kluczowe różnice w obsadzie między filmem a serialem
Serial wyreżyserowany przez Pawła Komorowskiego różni się nieco obsadą niektórych ról w stosunku do powstałej w tym samym roku produkcji Jerzego Hoffmana. W roli stolnikowej Makowieckiej w serialu zobaczymy Barbarę Krafftównę (zamiast Hanki Bielickiej), Ludwika Benoita w roli Luśni (miast Gustawa Lutkiewicza) i przede wszystkim Andrzeja Łapickiego grającego Hasslinga-Ketlinga of Elgin (u Hoffmana rolę tę powierzono Janowi Nowickiemu).
To właśnie rola Ketlinga jest najczęściej przywoływana przy porównaniach obu produkcji. W wersji kinowej Ketlinga zagrał Jan Nowicki, a w serialu – Andrzej Łapicki. Obaj aktorzy stworzyli odmienne, lecz równie przekonujące interpretacje tej postaci.
Ekipa techniczna i muzyka
Autorem zdjęć do serialu był Andrzej Gronau, a muzykę skomponował Wojciech Kilar. W filmie kinowym za zdjęcia odpowiadał Jerzy Lipman, a muzykę napisał Andrzej Markowski.
Zarówno film, jak i serial telewizyjny zyskały uwielbienie widowni i pozwoliły Jerzemu Hoffmanowi na kontynuowanie prac nad Trylogią. Zdjęcia do serialu realizowano w Inowłodzu oraz Sulejowie. Piosenkę filmową wykonywał Leszek Herdegen, natomiast słowa napisał Jerzy Lutowski.
Każdy z odcinków serialu otwiera ballada „Pieśń o małym rycerzu” w wykonaniu Leszka Herdegena. Utwór ten stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów muzycznych w historii polskiej telewizji.
Dlaczego obie produkcje do dziś robią wrażenie?
Film „Pan Wołodyjowski” to jedna z najważniejszych produkcji w historii polskiego kina. Wydany w 1969 roku, oparty na powieści Henryka Sienkiewicza, stał się kultowym dziełem, które przyciągnęło uwagę widzów swoją epicką narracją oraz znakomitą obsadą.
Hoffman, dla którego praca nad filmem była de facto debiutem w filmie pełnometrażowym, postanowił nie odchodzić od ducha oryginału. Droga obrana przy realizacji tego filmu wyznaczała niejako kierunek ekranizacji dwóch pozostałych części Trylogii – „Potopu” (1974) oraz „Ogniem i mieczem” (1999).
To liryczno-bohaterska opowieść, w której nie zabrakło scen batalistycznych ani komediowych sytuacji. Połączenie sprawnej reżyserii Hoffmana z aktorskim mistrzostwem całej obsady sprawiło, że obie produkcje – film i serial – weszły do kanonu polskiej kultury i są wznawiane przez kolejne pokolenia widzów.